Wie een zetel in een raad van commissarissen of een raad van toezicht moet invullen, hoort tegenwoordig al snel dat goede toezichthouders moeilijk te vinden zijn. Die klacht is begrijpelijk en voor een deel terecht. In mijn werk zie ik echter dat de vijver waarin wordt gezocht vaak kleiner is dan nodig. Een deel van de schaarste ontstaat aan tafel, bij de raad zelf.
Dat begint meestal vroeg. Bij een vrijkomende zetel valt al een naam voordat het profiel op papier staat en dat profiel vraagt vervolgens een combinatie van deskundigheid die maar weinig mensen tegelijk in huis hebben. Beide gewoonten zijn goed te begrijpen. Samen bepalen ze wie er überhaupt in beeld komt.
Waarom de vraag naar toezichthouders zwaarder is geworden
De verwachtingen aan toezicht zijn de afgelopen jaren gestegen en dat is aan de profielen te zien. Financiële deskundigheid en risicobeheersing waren al vaste onderdelen, digitalisering en cyberveiligheid komen er steeds vaker bij. Dat die verschuiving nog niet overal is doorgedrongen, blijkt uit het jongste monitoringrapport van de Monitoring Commissie Corporate Governance Code (december 2025): beursvennootschappen betrekken kennis van nieuwe technologie en cyberrisico’s slechts beperkt bij het opstellen van profielen en de selectie van commissarissen en bestuurders.
In gereguleerde sectoren komt daar een formele drempel bij. De Nederlandsche Bank toetste in 2025 bij de instellingen onder haar toezicht 1.788 bestuurders en commissarissen op geschiktheid en betrouwbaarheid. Gemiddeld eindigt zo’n 3 procent van de toetsingen negatief, door een besluit van DNB of doordat de aanvraag wordt ingetrokken. Sinds 1 oktober 2026 hoeven herbenoemingen niet langer te worden gemeld, maar wie bij een herbenoeming een zwaardere rol krijgt, wordt opnieuw getoetst.
Ook de wet begrenst het aanbod. Op grond van de limiteringsregeling in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek kan iemand met meer dan vier commissariaten bij grote rechtspersonen niet bij een volgende grote rechtspersoon worden benoemd, waarbij een voorzitterschap dubbel telt. Op de dag van schrijven stonden op één verzamelsite voor toezichtvacatures 120 zetels open, 43 daarvan vroegen uitdrukkelijk om financiële of auditdeskundigheid. Veel raden zoeken dus tegelijk naar hetzelfde.
De grens die niemand heeft vastgesteld
Toch is schaarste maar een deel van de verklaring. Een ander deel maken organisaties zelf, bijvoorbeeld door een leeftijdsgrens te hanteren die nergens is opgeschreven en waarover nooit een besluit is genomen.
Die grens kom ik op twee manieren tegen. De ene is expliciet: de raad zoekt verjonging en bij een raad die al jaren dezelfde samenstelling heeft, is dat een verdedigbaar uitgangspunt. De andere is impliciet en schadelijker. Een kandidaat van boven de zestig wordt niet afgewezen maar ook niet gebeld, met een argument dat zich altijd laat formuleren als iets anders dan leeftijd.
Wat daarbij verloren gaat, is precies waarvoor toezicht bestaat. Een raad heeft geen behoefte aan iemand die de nieuwste techniek tot in detail doorgrondt, daarvoor zit de bestuurder aan tafel. De raad heeft behoefte aan iemand die een cyclus eerder heeft meegemaakt en herkent hoe die afloopt. Die eigenschap ontstaat niet sneller dan de tijd toelaat.
Het risico van dezelfde namen
Wie in de eigen kring zoekt, komt vrijwel altijd uit bij mensen die de raad al kent. Dat is geen kwade wil. Een bekende naam verkleint het risico op een verkeerde benoeming, zo voelt het tenminste. Het effect op de lange termijn is minder geruststellend. Dezelfde mensen belanden in meerdere raden, met minder tijd per organisatie en met medecommissarissen die ze van elders kennen. De wettelijke limiet zet een plafond, maar de praktijk loopt daar vaak al eerder tegenaan.
Voor de kwaliteit van het toezicht telt vooral dat een raad tegenspraak organiseert. Dat lukt slechter naarmate iedereen aan tafel dezelfde vergaderingen, dezelfde netwerken en dezelfde vanzelfsprekendheden deelt. Een benoeming in een raad is daarom geen wervingsvraagstuk, maar een besluit over de vraag hoe de raad wil oordelen.
Wat lokale binding betekent voor de zoektocht
Bij woningcorporaties en maatschappelijke organisaties in de IJmond en Kennemerland vragen profielen geregeld om een sterke lokale binding, naast bestuurservaring en financiële deskundigheid. Dat is goed te verdedigen: wie toezicht houdt op een organisatie die midden in Velsen, Beverwijk of Haarlem staat, moet die omgeving kennen. Tegelijk wordt de kring er klein van. Wie al die eisen tegelijk stelt, zoekt in een regio als deze al snel tussen mensen die elkaar kennen. Het helpt dan om per eis te bepalen of hij werkelijk niet onderhandelbaar is, of dat hij ook binnen een jaar na benoeming kan worden ingevuld.
Vanaf de andere kant van de tafel
Voor ervaren bestuurders en managers die een eerste toezichtfunctie overwegen, heeft dit een directe consequentie. Zij zijn vaak beter geschikt dan ze zelf denken en worden toch zelden gevraagd, simpelweg omdat niemand in de raad hen kent. Wie die stap wil zetten, doet er goed aan zijn ervaring buiten de eigen organisatie zichtbaar te maken en zich niet te laten afschrikken door verhalen over aansprakelijkheid. De Hoge Raad bevestigde begin 2026 nog dat de drempel voor persoonlijke aansprakelijkheid van commissarissen hoog ligt.
In het gesprek met een raad mag een kandidaat bovendien gewoon vragen stellen. Hoeveel tijd vraagt de zetel werkelijk, buiten de vergaderingen om? Hoe komt de informatie bij de raad terecht en hoe is de verhouding met de bestuurder? En waarom zoekt de raad juist nu iemand van buiten de eigen kring? Het antwoord op die laatste vraag zegt veel over de ruimte die een nieuwe commissaris straks krijgt.
Tot slot
Een raad die zijn vijver wil vergroten, begint niet bij een bredere zoektocht maar bij het eigen profiel. Welke eisen zijn werkelijk noodzakelijk, welke grens wordt stilzwijgend gehanteerd en dient die grens het besluit nog? Wie die vragen eerlijk beantwoordt, vindt vaak meer kandidaten dan verwacht.
Staat uw raad voor een vacature en wilt u eerst scherp krijgen wat de zetel werkelijk vraagt of overweegt u zelf een eerste toezichtfunctie?
Een gesprek daarover is altijd welkom.
Navigating Talent, Empowering Futures